Termin i miejsce: 15-16.10.2026 - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Szczęśliwicka 40, Warszawa
Konferencja „Zrozumieć biednego...” to nie tylko okazja do rozmowy o książce "Zrozumieć biednego: o dawnej i obecnej biedzie w Polsce" (2000) Elżbiety Tarkowskiej, której koncepcje do dziś inspirują badaczy i badaczki ubóstwa oraz wykluczenia społecznego. To nie tylko sposób upamiętnienia Profesor Tarkowskiej w 10 rocznicę jej śmierci. To przede wszystkim przestrzeń społecznego i symbolicznego zatrzymania się nad tym, co w Polsce zmieniło się przez te ćwierć wieku – a co pozostało niezmienne – w naszym rozumieniu biedy, w sposobie mówienia o niej i w realiach życia tych, których ona dotyka.
Główną ideą konferencji jest stworzenie przestrzeni do spotkania, rozmowy i wspólnego namysłu osób zaangażowanych na co dzień w badanie, opisywanie, rozumienie i przeciwdziałanie biedzie. Zapraszamy więc do tej dyskusji przedstawicieli świata nauki, akademików, teoretyków i badaczy, ale również osoby pracujące w instytucjach pomocy społecznej, organizacjach pozarządowych, działaniach streetworkingowych, wspólnotach lokalnych.
Chcemy, aby konferencja była miejscem wymiany perspektyw teoretycznych, instytucjonalnych i praktycznych – opartą na uważnym słuchaniu i próbie głębszego zrozumienia tych problemów. Zależy nam na rozmowie, która nie zatrzyma się na analizie danych, lecz dotknie języka, emocji, systemowych barier, kwestii podmiotowości i godności osób doświadczających biedy i wykluczenia społecznego. Mamy nadzieję, że tylko wtedy możliwa jest realna zmiana – w sferze dyskursu, poprzez dekodowanie stereotypów i odrzucenie obrazu biedy jako rezultatu indywidualnych niepowodzeń jednostki, ale także w działaniu: w podejściu instytucji, w codziennej praktyce pomocowej i w świadomości społecznej.
Innymi słowy, chcemy pokazać, że bieda nie jest wyborem jednostki, lecz rezultatem złożonych, strukturalnych procesów oraz, że to właśnie one powinny być przedmiotem naszej wspólnej refleksji.
Do udziału zapraszamy:
• badaczy i badaczki z różnych dyscyplin nauk społecznych i humanistycznych,
• przedstawicieli środowiska akademickiego,
• pracowników i pracowniczki instytucji pomocy społecznej,
• osoby działające w organizacjach pozarządowych,
• streetworkerów i streetworkerki,
• animatorów i animatorki społeczności lokalnych,
• wszystkie osoby zainteresowane problematyką ubóstwa i wykluczenia społecznego.
Sesje tematyczne
Proponujemy organizację obrad w ramach następujących sesji tematycznych:
Sesja I: Społeczno-ekonomiczne aspekty ubóstwa
Zapraszamy do nadsyłania propozycji wystąpień w sesji, której celem będzie ukazanie wielowymiarowości społeczno-ekonomicznych aspektów ubóstwa. Bieda jest strukturalnie umocowana we współczesnych społeczeństwach, także w społeczeństwie polskim i stale związana z nierównościami społecznymi. Związki między ubóstwem a trendami ekonomicznymi na poziomie makrostrukturalnym, przestrzenne wymiary biedy w odniesieniu do mezostruktur, kwestie sytuacji ekonomicznej gospodarstw domowych i jej wpływu na style życia i konsumpcji, temporalne i biograficzne aspekty biedy w relacji do mikrostruktur, stosunek mainstream society do osób i grup w kryzysie biedy oraz znaczenie dla nich wsparcia dostępnego w instytucjach systemu pomocy to przykładowe kwestie, któ re chcemy poddać w dyskusji.
Sesja II: Aspekty demograficzne ubóstwa
Statystyki pokazują, że ryzyko niedostatku jest związane z wiekiem (dzieci i osoby starsze), płcią (feminizacja biedy), miejscem zamieszkania (przestrzenny wymiar ubóstwa, bieda w miastach i na wsi, enklawy biedy) oraz wielkością gospodarstwa domowego (gospodarstwa nierodzinne i gospodarstwa z dużą liczbą dzieci). Celem sesji jest refleksja nad związkami pomiędzy strukturą demograficzną populacji a biedą i ubóstwem w ich różnorodnych wymiarach.
Zapraszamy do przesyłania zgłoszeń wystąpień prezentujących wyniki badań dotyczących uwarunkowań ubóstwa w demograficznie wyróżnianych grupach społecznych, jego przyczyn, społecznych konsekwencji, sposobów doświadczania oraz strategii radzenia sobie z niedostatkiem. Sesja stwarza również przestrzeń do rozważań nad takimi zagadnieniami, jak dziedziczenie biedy, praktyki wsparcia środowiskowego (np. działania organizacji pozarządowych) czy lokalne polityki społeczne.
Sesja III: Ubóstwo ekologiczne i energetyczne – środowiskowy wymiar wykluczenia
Sesja poświęcona będzie środowiskowym wymiarom ubóstwa i wykluczenia społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem ubóstwa energetycznego, mieszkaniowego i infrastrukturalnego. Interesować nas będą zarówno materialne warunki życia osób i gospodarstw domowych narażonych na wysokie koszty energii, niską jakość budynków, ograniczony dostęp do ciepła, chłodu, czystego powietrza, transportu czy terenów zielonych, jak i społeczne konsekwencje kryzysu klimatycznego oraz transformacji energetycznej. Sesja stworzy przestrzeń do rozmowy o tym, w jaki sposób nierówności środowiskowe nakładają się na biedę, wiek, miejsce zamieszkania, stan zdrowia, sytuację rodzinną i pozycję na rynku pracy.
Zapraszamy do zgłaszania wystąpień dotyczących diagnoz lokalnych, polityk publicznych, sprawiedliwej transformacji, praktyk wsparcia, kosztów adaptacji do zmian klimatu oraz doświadczeń osób, dla których degradacja środowiska, rosnące ceny energii i niewydolność infrastruktury stają się codziennym wymiarem wykluczenia.
Sesja IV: Biedni pracujący – rynek zatrudnienia, który nie chroni przed wykluczeniem
Praca jest postrzegana jako jeden z kluczowych mechanizmów ograniczania ryzyka ubóstwa i wykluczenia społecznego. Wyniki badań wskazują jednak na utrzymywanie się zjawiska ubóstwa wśród osób pracujących. Szczególnie narażone na to ryzyko są grupy charakteryzujące się słabszą pozycją na rynku pracy, m.in. osoby o niskim poziomie wykształcenia, migranci oraz mieszkańcy obszarów o słabo rozwiniętych lokalnych rynkach pracy. Ryzyko ubóstwa wśród pracujących wiąże się również z procesami destandaryzacji i prekaryzacji zatrudnienia - niepewnością pracy wynikającą z wykonywania pracy w ramach niestandardowych i niestabilnych form zatrudnienia, ograniczonego dostępu do zabezpieczeń społecznych oraz niewystarczającego wymiaru czasu pracy. Ubóstwo pracujących jest powiązane z marginalizacją na rynku pracy oraz ograniczeniem uczestnictwa społecznego.
Zapraszamy do zgłaszania referatów prezentujących wyniki badań dotyczących ubóstwa i zagrożenia ubóstwem wśród różnych grup pracowników, przemian rynku pracy oraz mechanizmów prowadzących do ekonomicznej i społecznej marginalizacji osób pracujących.
Sesja V: Kryzys bezdomności – wyzwania i odpowiedzi systemowe
Sekcja poświęcona będzie jednemu ze szczególnych wymiarów ubóstwa, jakim jest bezdomność. W ramach sekcji przyjrzymy się bezdomności w jej wymiarze społecznym, ekonomicznym, psychologicznym i kulturowym. Punktem wyjścia do dyskusji będą systemowe odpowiedzi na problem bezdomności i ich (nie)adekwatność względem potrzeb osób dotkniętych kryzysem. Szczególna uwaga zostanie poświęcona współczesnym trendom w zakresie przeciwdziałania bezdomności (np. Housing First) oraz skutecznej walce z nią w różnych formach (np. deinstytucjonalizacja, redukcja szkód). Sekcja łączy perspektywę różnych interesariuszy, zarówno badaczy, jak i praktyków (tzw. helping professions). Zachęcamy do prezentowania wniosków płynących zarówno z badań systemów, polityk publicznych, jak i analiz empirycznych. Przykładowe obszary tematyczne: polityka społeczna, praca socjalna z osobami w kryzysie bezdomności, deinstytucjonalizacja, redukcja szkód, wykluczenie mieszkaniowe, kryzys kosztów życia, mieszkalnictwo.
Sesja VI: Kultury biedy – społeczne i kulturowe aspekty ubóstwa w społecznościach marginalizowanych
Sesja poświęcona będzie kulturowym i społecznym wymiarom ubóstwa, rozumianym jako złożone sposoby organizowania codzienności, nadawania znaczeń relacjom, pracy, czasowi i doświadczeniu marginalizacji. Nawiązując do obecnej w pracach Elżbiety Tarkowskiej potrzeby historycznego i kulturowego pogłębienia refleksji nad biedą, traktujemy ją jako zjawisko wielowymiarowe, osadzone w czasie, kulturze, relacjach społecznych i życiu codziennym. Kulturę rozumiemy tu szeroko – jako obszar wspólnych znaczeń, praktyk, wzorów życia i interpretacji rzeczywistości, a nie wyłącznie zespół postaw czy cech jednostek. Interesować nas będą sposoby społecznego i kulturowego wytwarzania znaczeń biedy, języki jej opisu oraz pytanie o to, jak badać doświadczenie ubóstwa w jego kulturowej i społecznej złożoności. W ramach sesji proponujemy krytyczny namysł nad pojęciem kultury biedy – jego historią, potencjałem, nieostrością, ograniczeniami oraz reinterpretacjami.
Zgłoszenia:
Prosimy o przesyłanie abstraktów wystąpień (do 1500 znaków ze spacjami) wraz z informacją o afiliacji oraz wskazaniem preferowanej grupy tematycznej za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego dostępnego na stronie do dnia 20 czerwca 2026 r do godziny 23:59.
Informacja o przyjęciu zgłoszeń: 30 czerwca 2026 r.
Konferencja finansowana jest przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Wektory Nauki”.
DokumentyInstytut Filozofii i Socjologii
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
ul. Szczęśliwicka 40, 02-353 Warszawa
+48 22 589 36 00
W sprawie szczegółowych informacji o konferencji prosimy o kontakt:
Mateusz Bieńkowski: zrozumiecbiednego@aps.edu.pl